Lange tijd accepteerden we ouder worden als een onvermijdelijk lot. We worden geboren, we leven, we takelen af en we sterven. Maar wat als die aftakeling geen vaststaand feit is, maar een proces dat we kunnen pauzeren, of zelfs kunnen terugdraaien? In zijn spraakmakende boek De toekomst van verouderen neemt voormalig rector van de Open Universiteit en decaan aan de Universiteit Maastricht, Prof. Dr. Ir. Kasper Boon, ons mee in de wondere wereld van longevity. We spraken hem over DNA, de onwaarschijnlijke versnelling door Artificial Intelligence en de zoektocht naar de ‘eeuwige’ jeugd.
Professor Boon, in uw boek stelt u dat we het verouderingsproces kunnen bijsturen. Voor veel mensen klinkt dat als pure sciencefiction. Hoe zit dat precies? Kasper Boon: “Ik snap dat het zo klinkt, want jarenlang was dat ook de heersende gedachte in de wetenschap: je DNA is je blauwdruk en daarmee is je lot bezegeld. Maar we weten nu beter. Zie je DNA als een gigantische bibliotheek vol met kookboeken. Je epigenoom – simpel gezegd de schakelaars óp dat DNA – bepaalt welke van die kookboeken openstaan en welke gesloten blijven. En dat is fantastisch nieuws, want we hebben ontdekt dat we met onze leefstijl en omgeving dat epigenoom kunnen aansturen. Je bent dus geen slachtoffer van je genen, je zit zelf aan de knoppen.”
Hoeveel van dat proces hebben we dan daadwerkelijk zelf in de hand? “De wetenschap is daar inmiddels heel duidelijk over: slechts 30 tot 40% van je levensverwachting wordt bepaald door je genen. De rest – de ruime meerderheid dus – bepaal jijzelf. In het boek haal ik de inzichten aan van experts zoals Machteld Huber over leefstijl en Hilke Huysinga over de leefomgeving. Zij laten zien hoe cruciaal die factoren zijn. De tragedie is: de meeste mensen sterven omdat ze niet wisten dat het anders kon. Elke dag tikt de klok en nemen je biologische veerkracht en celvernieuwing af, terwijl er dingen zijn die je vandaag al kunt doen om dat te stoppen.”
U noemt de ontdekkingen van de Japanse onderzoeker Shinya Yamanaka als een absoluut kantelpunt. Waarom is zijn werk zo belangrijk? “Yamanaka heeft terecht de Nobelprijs gewonnen omdat zijn ontdekking de wereld letterlijk op zijn kop heeft gezet. Hij bewees dat we menselijke cellen niet alleen kunnen kopiëren, maar ze daadwerkelijk kunnen verjongen. We kunnen de biologische klok van een cel terugdraaien. Wat we voorheen alleen zagen in de wildste sciencefictionfilms, vormt nu de keiharde basis van modern wetenschappelijk onderzoek naar celverjonging en orgaanherstel.”
Een ander opvallend element in uw boek is de rol van Artificial Intelligence (AI). Hoe versnelt AI deze medische revolutie? “De impact van AI is onvoorstelbaar groot. Vroeger hadden we in de wetenschap letterlijk jaren of zelfs decennia nodig om complexe biologische structuren te testen en door te rekenen. Het was monnikenwerk. Tegenwoordig doet AI dat in dagen, uren, of zelfs in minuten. Daardoor gaan de doorbraken in de longevity science nu exponentieel sneller. Wat vorig jaar nog theorie was, is dit jaar klinisch bewezen.”
Mensen horen flarden over deze technologieën, bijvoorbeeld via Silicon Valley CEO’s die miljoenen in hun gezondheid pompen. Maar voor de gewone mens voelt het vaak overweldigend. Hoe pakt u dat aan in uw boek? “Dat was precies mijn drijfveer om dit boek te schrijven. De kennis bereikt de mensen nu vaak niet, te laat, of in veel te ingewikkeld jargon. Daarom heb ik het bewust in ‘jip-en-janneketaal’ opgeschreven. Geen ingewikkelde formules, maar heldere uitleg over wat er in je lichaam gebeurt als je ouder wordt en, nog belangrijker, wat je zélf kunt doen. Het is een uitnodiging om met veel meer regie over je eigen gezondheid, hoopvoller en nieuwsgieriger naar je toekomst te kijken.”
De ultieme vraag tot slot: gaan we door DNA-modificatie en AI richting onsterfelijkheid? “Onsterfelijkheid is een groot en filosofisch beladen woord. Waar we nu vooral naartoe gaan, is het drastisch verlengen van onze gezonde levensjaren, de zogenaamde ‘healthspan’. Stel je voor dat je er 20 gezonde, vitale jaren bij krijgt. Jaren waarin je lichaam niet aftakelt, maar waarin je vol energie de dingen kunt doen die je liefhebt. De wetenschap heeft de antwoorden al, het is nu tijd dat iedereen daar toegang toe krijgt.”
